عقل شخص مسلمان تمام نیست ، مگر این که ده خصلت را دارا باشد : از او امید خیر باشد ، از بدی او در امان باشند ، خیر اندک دیگری را بسیار شمارد ، خیر بسیار خود را اندک شمارد ، هرچه حاجت از او خواهند دلتنگ نشود ، در عمر خود از دانش طلبی خسته نشود ، فقر در راه خدایش از توانگری محبوبتر باشد ، خواری در راه خدایش از عزت با دشمنش محبوبتر باشد ، گمنامی را از پرنامی خواهانتر باشد . سپس فرمود : دهمی چیست و چیست دهمی ! به او گفته شد : چیست ؟ فرمود : احدی را ننگرد جز این که بگوید او از من بهتر و پرهیزگارتر است
تحف العقول ، ص (467)
السلام علیک یا علی بن موسی الرضا
کسی که از خدا اطاعت می کند از خشم مردم باکی ندارد.
یا هشام! قلیلُ العملِ من العاقل مقبولٌ مضاعفٌ وکثیرُ العملِ من أهل الهوى و الجهلِ مردودٌ.
(تحف العقول صفحه 387)
عمل شخص عاقل هر چند کم باشد هم قبول مىشود و هم خداى متعال به او پاداش مضاعف مىدهد. چون عقل و خردمندى تأثیر معرفتى و سازنده خود را در او مىگذارد.
و عمل اهل هوى و جهل مردود است و مورد عنایت پروردگار واقع نمىشود هر چند کثیر باشد.
از تقابل بین عقل و هوى و جهل بدست مىآید که انسان عاقل کسى است که اسیر هواى نفس نیست، البته نباید شخصى که اسیر جهل و هوى است به خاطر اینکه اعمالش مردود است از تلاش خود در انجام عبادات دست بردارد. زیرا همانطور که معرفت موجب کمال عمل مىشود، عمل براى خدا هم شعله فرو خفته ایمان را مشتعل مىکند و آن اشتعال به نوبه خود عمل دیگرى را به دنبال مىآورد.
(از احادیث منتخب رهبر معظم انقلاب «دام ظله» در شروع درس خارج)