پیام رزما‌یش سپاه چه بود؟

دکتر حسین علایی

پس از برگزاری مانور دریایی آمریکا در خلیج فارس، که با همکاری برخی از کشورها مانند انگلیس، فرانسه، ایتالیا و استرالیا در دوشنبه گذشته برگزار شد، اجرای مانور تخصصی سپاه، انعکاس مهمی در رسانه‌های بین‌المللی و در محافل سیاسی یافت. علت این توجه گسترده را می‌توان به شرح زیر خلاصه کرد:

1ـ معمولا آمریکا با اجرای رزمایش‌های نظامی در نقاط گوناگون جهان، می‌خواهد اراده طرف مقابل خود را پیش از آغاز هرگونه درگیری و تهاجم، به شکست کشانده و تصمیم‌گیری مسئولان کشورها را تحت تأثیر تهدید نظامی خود قرار دهد. در مانور اخیر آمریکا برای شبیه‌سازی بازرسی کشتی‌هایی که مواد تسلیحاتی یا امکاناتی که در ساخت تجهیزات هسته‌ای مؤثر هستند، با خود حمل می‌کنند، بسیاری از ناظران بین‌المللی، این اقدام آمریکا را در همسویی با فشار شورای امنیت سازمان ملل متحد علیه جمهوری اسلامی ایران ارزیابی می‌کنند.
آمریکا انتظار داشت که تحت تأثیر برگزاری این مانور، ایران در مواضع هسته‌ای خود نرمش نشان دهد و تهدید آمریکا را جدی تلقی کند، اما برگزاری مانور کنونی سپاه، علامت اراده قوی جمهوری اسلامی در پاسخ به تهدید احتمالی آمریکاست و همچنین نشان می‌دهد، مسیری که آمریکا برای حل مسئله پرونده هسته‌ای ایران دنبال می‌کند، سرانجام روشنی نخواهد داشت.

2ـ همیشه آمریکا عادت داشته است کشورهای غیر همسو با خود را با حمله نظامی اسرائیل تهدید کند، ولی جنگ اخیر اسرائیل با حزب‌الله در لبنان، نشان داد که ارتش اسرائیل، قدرت اقدام به عنوان عامل آمریکا در منطقه را از دست داده است و برای همین، خودِ آمریکا با تکیه بر توانمندی‌‌های نظامی خویش، دست به انجام مانورهایی با هدف محاصره هوایی و دریایی کشورهای مورد نظر می‌زند؛ آمریکا در وضعیتی قرار گرفته است که نخستین نوع از مانور PSI خود را با نام «لبه حمله» در اطراف سواحل بحرین در خلیج فارس به اجرا درآورد.

3ـ این رزمایش، نخستین مانور کاملا تخصصی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است که در آن، انواع موشک‌های برد بلند بالستیکی و ضد سطحی ساخت جمهوری اسلامی ایران، آزمایش می‌شود. تاکتیک استفاده از این موشک‌ها با انواع پرتاب کننده‌های گوناگون، می‌تواند ابتکار عمل جدیدی را در دفاع از کشور به نمایش بگذارد؛ ابتکاری که تنها اختصاص به ایران داشته و تهدیدکنندگان جمهوری اسلامی ایران از کم و کیف آن آگاهی دقیقی ندارند.

4ـ تجهیزات و مهماتی که در این رزمایش به کار می‌رود، در شرایط تحریم کامل تسلیحاتی آمریکا و اروپا علیه ایران به مرحله طراحی و ساخت رسیده است و آمریکایی‌ها به خوبی می‌دانند که فشار و حمایت آنها از صدام در جریان جنگ تحمیلی و نیز تحریم تسلیحاتی همه جانبه آنان، موجب گسترش صنعت دفاعی ایران شده و ایران، مجبور شده است که نیازمندی‌های تسلیحاتی خود را با تکیه بر توانمندی‌های نیروهای متخصص داخلی کشور و نیز صنایع سازماندهی شده در داخل کشور تأمین کند. از این جهت، این توانمندی‌های موشکی و هوایی و تجهیزات مناسب برای یک جنگ نامتقارن در برابر تهدیدی فرامنطقه‌ای به یک منبع پایان‌ناپذیر که در درون ملت ایران جای گرفته، وابسته است، برای همین، آمریکایی‌ها و اروپایی‌ها نمی‌توانند روی این توان تأثیر تعیین کننده‌ای بگذارند و آن را تضعیف کنند.

5ـ انواع موشک‌های ضدسطحی که در رزمایش سپاه مورد آزمایش قرار گرفته، قابلیت ضربه زدن به تمام هدف‌های مورد نظر در سطح خلیج‌فارس و تا ساحل دور آن را در خود دارند؛ بنابراین، آمریکا این موضوع را می‌داند که وقوع هر نوع درگیری با ایران، به مفهوم ناامن شدن خلیج‌فارس و جریان انتقال انرژی از این منطقه به دنیای صنعتی خواهد بود و همه ناوگان پنجم آمریکا در خلیج‌فارس و کلیه ناوها و ناوشکن‌ها و مراکز فرماندهی آنها در شرایط تهدید، در دسترس و در برد سلاح‌های به کار رفته در این رزمایش هستند.

6ـ در جریان جنگ تحمیلی رژیم بعثی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، آمریکا حضور ناوگان نظامی خود را در خلیج‌فارس در حمایت از صدام، گسترش داد و هم‌اکنون بیش از یکصدوده فروند انواع ناوهای جنگی را در خلیج‌فارس مستقر کرده است. در آن زمان، آمریکا نتوانست امنیت ناوهای خود را در خلیج‌فارس حفظ کند؛ بنابراین، برخی از این ناوها، مورد حمله هواپیماها و جنگ‌افزارهای گوناگون قرار گرفته، برخی از آنها با مین‌های سرگردان در خلیج‌فارس برخورد کردند و منهدم شدند؛ بنابراین، راه گسترش امنیت در خلیج‌فارس، نظامی کردن این منطقه حیاتی مهم برای دنیا نیست، بلکه راه حل اساسی، خروج ناوگان نظامی آمریکا و دیگر بیگانگان از خلیج‌فارس و برقراری امنیت پایدار آن از سوی کشورهای پیرامونی خلیج‌فارس است.

7ـ جمهوری اسلامی ایران، اعلام کرده است که مانور سپاه علیه هیچ کشوری به ویژه کشورهای همسایه و مسلمان منطقه نیست و توانمندی نظامی جمهوری اسلامی ایران به عنوان قدرت مسلمانان در سراسر جهان و قدرت کشورهای خاورمیانه تلقی خواهد شد، به این ترتیب، هیچ یک از کشورهای منطقه، این مانور را علیه خود ارزیابی نکرده‌اند، بلکه آن را در پاسخ به تهدیدات نظامی آمریکا پنداشته و بسیاری از کشورهای حاشیه خلیج‌فارس به‌ رغم فشار آمریکا برای حضور سمبلیک در مانور دریایی ایالات متحده در خلیج‌فارس، از شرکت در آن خودداری کرده و علاقه‌مندی خود را به گسترش ندادن تشنج در منطقه خلیج‌فارس عملا نشان داده‌اند و هیچ یک از کشورهای پیرامون خلیج‌فارس، در عمل، ریسک همکاری با آمریکا علیه ایران را نپذیرفتند.

8ـ حمایت مردم ایران از داشتن فناوری هسته‌ای و نیز از رزمایش سپاه، نشان می‌دهد که آمریکا در شکست اراده ملت ایران ناتوان است و آنچه در شرایط سخت تعیین کننده است، داشتن قدرت اراده و مقاومت در راه هدف است.

با توجه به این مطالب، به نظر می‌رسد رزمایش سپاه در وضعیتی مناسب و در پاسخ به تهدید و تشنج‌آفرینی آمریکا در خلیج‌فارس برگزار شده است و می‌تواند نقش مهمی در بازدارندگی و نیز مأیوس کردن دشمن برای آغاز یک درگیری نظامی دیگر در خاورمیانه داشته باشد.

و یدالله فوق ایدیهم

دکتر ولی نصر
زمانی که شیعه برمی‌خیزد ـ 1

جنگ عراق باعث تغییرات عمیقی در خاورمیانه شد، البته نه به آن صورتی که آمریکا انتظار آن را داشت. زمانی که آمریکا در سال 2003 رژیم صدام حسین را سرنگون کرد، گمان می‌برد که تغییر رژیم، باعث ایجاد دمکراسی برای عراق و سپس دیگر نقاط منطقه خواهد شد. آمریکا با خود می‌اندیشید که سیاست، رابطه اشخاص با دولت است؛ بنابراین، موفق به شناسایی تفکر مردم خاورمیانه نشد که سیاست را تعادل قدرت بین جوامع می‌دانند. بسیاری از عراقی‌ها به جای آن‌که سقوط صدام را فرصتی برای خلق یک دمکراسی لیبرال بدانند، آن را فرصتی برای جبران بی‌عدالتی‌های ناشی از تقسیم قدرت بین قومیت‌های مختلف کشور دانستند. با قدرت گرفتن اکثریت شیعه عراق، دولت بوش نیز به احیای شیعیان این کشور کمک کرد که البته باید گفت، باعث به هم خوردن تعادل قومی عراق و خاورمیانه در سال‌های آینده خواهد شد؛ البته چیزی به عنوان پان‌شیعیسم و یا حتی رهبری متحد در این جامعه وجود ندارد، اما شیعیان یک دیدگاه مذهبی مشترک دارند.
از زمان جدا شدن از سنیان در قرن هفتم و اختلاف بر سر جانشین مشروع و قانونی حضرت محمد(ص)، شیعیان مفهومی متفاوت از قوانین و رویه‌های اسلامی را گسترش دادند و جمعیت زیاد آنها نیز آنان را به ترکیبی قدرتمند تبدیل کرده است، به گونه‌ای که شیعیان هم‌اکنون حدود 90 درصد جمعیت ایران را تشکیل می‌دهند و حدود 70 درصد آنان در منطقه خلیج فارس زندگی می‌کنند و به طور کل، حدود 50 درصدشان در هلالی از لبنان تا پاکستان پراکنده هستند و به طور کلی جمعیتی حدود 140 میلیون نفر را تشکیل می‌دهند. همچنین بسیاری از آنان طی سال‌ها به وسیله قدرت‌ها به حاشیه رانده شده‌‌اند و هم‌اکنون ادعای حقوق و نفوذ سیاسی بیشتری دارند. رویدادهای اخیر عراق باعث تحرک شیعیان عربستان سعودی (حدود 10 درصد کل جمعیت آن کشور) نیز شده است: حضور در انتخابات داخلی سال 2005 در مناطق شیعه‌نشین، دو برابر دیگر مناطق بود.
«شیخ حسن الصفار»، رهبر شیعیان عربستان، با مقایسه این کشور با عراق و این‌که شیعیان عربستان نیز باید با حضور در انتخابات، امتیازات بیشتری به دست آوردند، آنان را به شرکت در انتخابات تشویق کرد.
شعار «یک مرد، یک رأی» که حضور شیعیان در عراق را تضمین کرد، در دیگر مناطق نیز طنین‌انداز شد. شیعیان لبنان (حدود 45 درصد جمعیت کل این کشور) این فرمول را اجرا کردند و شیعیان بحرین (75 درصد جمعیت این کشور) نیز در پاییز امسال در رأی‌گیری مجلس این کشور شرکت می‌کنند.

روند آزادسازی عراق، باعث ایجاد پیوندهای جدید فرهنگی، اقتصادی و سیاسی بین جامعه شیعیان خاورمیانه شده است. از سال 2003 صدها هزار زایر از لبنان تا پاکستان، از نجف و دیگر شهرهای مقدس عراق، بازدید کردند که باعث ایجاد شبکه‌ای فراملی از سمینارها، مساجد و روحانیون شده که عراق را با تمام جوامع شیعه دیگر از جمله مهم‌ترین آنها، ایران، پیوند می‌دهد. عکس‌های رهبر مذهبی ایران، آیت‌الله علی خامنه‌ای و روحانی لبنانی، سیدحسن نصرالله (که معمولا رهبر معنوی حزب‌الله قلمداد می‌شود) در همه جای بحرین به چشم می‌خورد؛ بحرینی که نمایش نمادهای شیعی در آن به نسبت گذشته به شدت افزایش یافته است.

باید گفت، خاورمیانه‌ای که از بوته آزمایش سخت عراق بیرون می‌آید، ممکن است خیلی دمکراتیک نباشد، ولی به طور قطع، بسیار شیعی‌تر خواهد بود و احتمالا بسیار سرکش‌تر، چراکه به قدرت رسیدن شیعیان عراق، باعث امیدواری شیعیان خاورمیانه و اضطراب اهل تسنن منطقه شده است.

پدیده بعثی‌زدایی که باعث از بین رفتن بزرگ‌ترین موانع به قدرت رسیدن شیعیان در عراق شد، یکی از علل مهم ادامه شورش‌های اهل تسنن عراق است. به حاشیه راندن اهل تسنن به سطحی فراتر از عراق، از سوریه تا پاکستان گسترش یافته و باعث ایجاد احتمال افزایش تنش‌ها برای به دست آوردن قدرت بین دو گروه عمده منطقه شده است که ثبات منطقه را به خطر می‌اندازد. «ملک عبدالله» اردن هشدار داده که یک هلال شیعی از بیروت تا تهران، می‌تواند به حاکمیت اهل سنت بر خاورمیانه، پایان دهد.

جلوگیری از بروز سیاست‌های قومی خصومت‌آمیز، نیازمند برآورده کردن خواسته‌های شیعیان و در عین حال، تسکین ناراحتی و اضطراب اهل سنت در عراق و در کل منطقه است. این تعادل حساس و دقیق، محور سیاست خاورمیانه‌ای در دهه آینده خواهد بود که باعث تعریف دوباره روابط منطقه با آمریکا نیز خواهد شد. بذری که آمریکا در عراق کاشته است، در بحرین، لبنان، عربستان سعودی و دیگر مناطق خلیج فارس به ثمر خواهد نشست.

با وجود این، ظهور و احیای شیعه در عراق باید محوری برای نگرانی آمریکا باشد، هرچند تا همین الان هم باعث تحریک متحدان آمریکا در خاورمیانه شده است. ایجاد پل‌هایی با شیعیان منطقه می‌تواند از دستاوردهای آشکار حضور شکنجه‌آمیز آمریکا در عراق باشد. موفقیت در این امر، به معنی کنار آمدن با ایران است؛ کشوری که بیشترین جمعیت شیعه جهان را داراست و قدرت رو به رشدی در منطقه و شبکه نفوذ پیچیده‌ای در میان شیعیان خاورمیانه به ویژه در عراق دارد. امروز رابطه آمریکا با ایران متمرکز بر بحث اتمی و بیان نظامی رهبری ایران است، ولی آنها نیز با توجه به جنگ عراق، تفسیرات و توجیهات خاصی برای آینده سیاسی شیعه و خاورمیانه دارند.

ارتباط ایرانی
از سال 2003، ایران رسما نقش سازنده‌ای در عراق داشته است. آنها نخستین کشور منطقه بودند که یک هیأت نمایندگی رسمی را برای گفت‌وگو با شورای انتقالی (مجلس حکم) عراق به این کشور فرستادند تا مقامات به قدرت رسیده توسط آمریکا را بهتر بشناسند. ایران حمایت مالی و اعتباری از عراق را گسترش و نیز پیشنهاد بازسازی سیستم برق و انرژی عراق را ارائه داد. پس از دولت شیعه نخست‌وزیر، «ابراهیم جعفری» در آوریل 2005، هیأت‌های بلندپایه عراقی از تهران دیدار کردند و در مورد همکاری‌های امنیتی به توافق‌هایی با ایران رسیدند. آنها در مورد کمک یک میلیارد دلاری و چندین معامله تجاری از جمله صادرات برق به عراق و مبادله نفت خام عراق با نفت تصفیه‌شده ایران، گفت‌وگو کردند.

همچنین تأثیرات غیررسمی ایران در عراق بیشتر است، به گونه‌ای که در سه سال گذشته، ایران شبکه مؤثری از متحدین و مشتریان را از فعالان اطلاعاتی، نظامیان مسلح و دسته‌های گوناگون تا سیاستمداران بزرگ در احزاب مختلف شیعی عراق را ایجاد کرده است. بسیاری از رهبران گروه‌های اصلی شیعه ماننده مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق (SCIRI) و حزب‌الدعوه (شامل سخنگوهای سه حزب برتر شیعه عراق یعنی جعفری نخست‌وزیر سابق و نوری المالکی، نخست‌وزیر کنونی) پیش از بازگشت به عراق؛ در سال 2003، چندین سال را در تبعید در ایران بودند.

حتی سپاه بدر (شاخه نظامیان مجلس اعلا) توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران آموزش دیده و مجهز شده‌اند.
ایران روابطش با «مقتدی صدر» را که زمانی به خاطر ایده‌های ضدایرانی خود معروف بود، نیز بهبود بخشید و همچنین با هواداران جنبش صدر مانند حزب فضیلت در بصره، سپاه پاسداران ایران از «جیش‌المهدی» صدر در جریان درگیری با آمریکایی‌ها در نجف در سال 2004 حمایت می‌کرد و از همان زمان، ایران شروع به آموزش سیاستمداران صدری و گروه‌های نظامی آنها کرد. ایران در دو انتخابات برگزارشده در عراق از گروه‌های شیعه حمایت مالی کرد و شبکه تلویزیونی ماهواره‌ای محبوب آن یعنی «العالم» به شدت از آنان حمایت می‌کرد. احزاب شیعه عراق با اتکا بر شبکه خدمات سیاسی و اجتماعی خود در سراسر این کشور که از بسیاری جوانب با کمک‌های مالی ایران به وجود آمده بود، موفق شدند آرای زیادی را از آن خود کنند.

به این ترتیب، گستردگی این پیوندها، باعث ناراحتی دولت آمریکا شده است. واشنگتن به حمایت ایران از شورشیان،‌ مجرمان و نظامیان عراق اعتراض کرده است. آنان نیز تهران را به مسموم کردن افکار عمومی جامعه عراق با عقاید ضدآمریکایی و تجهیز شورش‌های نظامیان متهم کرده‌اند. واشنگتن در سبقت گرفتن از ایران برای نفوذ در عراق شکست خورد که علت عمده آن را می‌توان سوء‌برداشت‌های طولانی‌مدت آمریکا از پیچیدگی روابط بین این دو کشور دانست، به ویژه در مورد مشروعیت جنگی که در دهه 1980 با آن روبه‌رو بود. برای مثال؛ بیشتر این سوءبرداشت‌ها، ناشی از این است که در این درگیری وحشیانه که باعث گرفتن جان میلیون‌ها نفر شد، ارتش عراق که بیشترشان شیعه بودند، در برابر حملات ایرانی‌ها مقاومت می‌کردند، به ویژه در زمان محاصره بصره در سال 1982. اما مشروعیت جنگ باعث جدا شدن شیعیان ایران و عراق، آن‌گونه که مدنظر آمریکا بود، نشد و با ایجاد برنامه ضدشیعه در عراق پس از شورش ناکام سال 1991 رنگ باخت. امروز شیعیان عراق بیشتر نگران حاکمیت اهل تسنن بر عراق هستند تا ایران.

بین ایران و عراق، علاوه بر پیوندهای نظامی و سیاسی، بسیاری پیوندهای دیگر نیز وجود دارد که بیشتر آنها به علت موج‌های مختلف مهاجرت شیعیان به وجود آمده است. در اوایل دهه 1970، صدام به عنوان جزئی از پروژه «عرب‌سازی» خود، ده‌ها هزار نفر از شیعیان عراقی دارای اصالت ایرانی را تبعید کرده که بیشترشان در دبی، کویت، لبنان، سوریه و به ویژه ایران ساکن شدند. عده‌ای از پناهندگان عراقی که به ایران رفتند نیز، نیز موفق شدند پست‌هایی مانند روحانیون برجسته و فرماندهان سپاه پاسداران به دست بیاورند.

نمونه بارز این افراد، آیت‌الله محمدعلی تسخیری، از مشاوران برجسته آیت‌الله خامنه‌ای و از رهبران محافظه‌کار بانفوذ مدرسه حقانی در قم است؛ در این مدرسه، بسیاری از مقامات امنیتی ایران و روحانیون محافظه‌کار، آموزش داده می‌شوند. تسخیری در سال 2004 برای مدتی به عراق بازگشت تا بر کار بنیاد [مجمع جهانی] اهل‌البیت خود نظارت کند؛ بنیادی که ده‌ها میلیون دلار را در پروژه‌های بازسازی و تجهیزات درمانی در جنوب عراق سرمایه‌‌گذاری کرده و باعث ایجاد پیوندهای فرهنگی و تجاری بسیاری با ایران شده است.
او هم‌اکنون به تهران بازگشته و دارای قدرت چشمگیری در تأثیرگذاری بر سیاست ایران در مورد عراق است.

در سال‌های دهه 1980 و پس از کشتارهای ضدشیعی سال 1991، حدود صد هزار عرب شیعه عراقی به ایران پناهنده شدند. در سال‌های تاریک دهه 1990، ایران تنها کشوری بود که به شیعیان عراق پناهندگی داده و از آنان حمایت کرد. از زمان جنگ عراق، بسیاری از این پناهندگان به عراق بازگشته‌ و هم‌اکنون نیز در مدارس، ایستگاه‌های پلیس، مساجد، بازارها، دادگاه‌ها، مراکز نظامی و شوراهای قبیله‌ای از بغداد تا بصره و حتی در دولت مشغول به کار شده‌اند. رفت‌وآمدهای پیاپی شیعیان بین ایران و عراق در این سال‌ها، باعث ایجاد روابط متعدد و چند لایه‌ای بین جامعه شیعیان این دو کشور شده است که در نتیجه آن، «ملی‌گرایی» در عراق که‌ آمریکا امید زیادی به آن بسته بود تا از آن به عنوان محوری علیه ایران استفاده کند، با توجه به هویت شیعیان در بسیاری جهات دارای خلل شده است.

پیوندهای جوامع مذهبی دو کشور نیز بسیار نزدیک به هم است. تبعیدشدگان عراقی در ایران، جذب آیت‌الله‌های عراقی مانند محمود شاهرودی، رئیس قوه قضائیه ایران، سیدکاظم حائری، از آیت‌الله‌های برجسته هوادار صدر و محمدباقر حکیم، رهبر مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق که در سال 2003 کشته شد، شدند؛ افرادی که بر تأسیس سازمان‌های مذهبی عراق در تهران و قم نظارت داشتند. این سازمان‌ها از دهه 1980، به خاطر نقشی که در ایجاد رابطه با شیعیان لبنان که به طور سنتی متمایل به نجف بودند، داشتند، دارای تأثیر زیادی شدند و بسیاری از روحانیون برجسته و فارغ‌التحصیلان مدرسه‌های شیعه عراق در ایران، به سازمان‌های سیاسی ایران پیوستند. چندین قاضی دستگاه قضائی ایران از جمله خود شاهرودی، عراقی بوده و نزدیک به آیت‌الله خامنه‌ای است. آن دسته از روحانیون عراقی نیز که پس از سال 2003 به عراق بازگشتند تا کنترل مساجد و مدارس را به دست گیرند، محور همکاری‌های مهمی را بین قم و نجف ایجاد کرده‌اند.

پیش از جنگ، عقلانیت حاکم بر واشنگتن، مبتنی بر این بود که وقتی عراق آزاد شود، نجف به رقیب قم تبدیل شده و به تقابل با آیت‌الله‌های ایرانی می‌پردازد. اما از سال 2003 این دو شهر همکاری نزدیکی داشته‌اند. هیچ دکترین متفاوتی که بین روحانیون آنها ایجاد رخنه کند و یا اختلافی که باعث مخالفت با شهر دیگر شود، وجود ندارد. مقر سایت پرطرفدار آیت‌الله علی سیستانی (www.sistani.org) در قم است و بسیاری از متون مذهبی که توسط نمایندگان او جمع‌آوری می‌شود، در ایران نگهداری می‌شود. به رغم درخواست‌های متعدد مخالفان در ایران، روحانیون برجسته نجف به طرز هشیارانه‌ای در مورد سیاست ایران سکوت کرده‌، از ناراحت کردن مقامات قم و تهران جلوگیری کرده‌اند.

این سلسله روابط به سطحی فراتر از بزرگان نیز گسترش می‌یابد. بازگشایی شهرهای مقدس عراق، تأثیر عاطفی خاصی بر ایرانیان داشته است، به ویژه بر طبقات اجتماعی مذهبی که طرفدار رژیم هستند. از سال 2003، صدها هزار نفر از ایرانیان، هر ساله از شهرهای نجف و کربلا دیدار می‌کنند. این روند باعث رشد محبوبیت پرهیزگاری دیندارانه در ایران نیز شده است. طی دهه گذشته، بسیاری از جوانان ایرانی به مجالس مداحی امامان شیعه و به ویژه امام دوازدهم، مسیح شیعیان روی آورده‌اند. هم‌اکنون عده زیادتری از ایرانیان نسبت به سال 2003 آیت‌الله سیستانی را مرجع و رهبر مذهبی خود می‌دانند و عده بیشتری نیز پرسش‌های مذهبی خود را از ایشان می‌پرسند و آنانی نیز که نسبت به رهبران روحانی خود بدبین هستند، احیای هویت و فرهنگ شیعه عراق را در آغوش می‌کشند.

تجارت هم به دنبال حرارت مذهبی مسئله دیگری است. زایران ایرانی که به هتل‌ها و بازارهای نجف و کربلا هجوم می‌آورند، همراه خود سرمایه‌گذاری در زمین، بازسازی و توریسم را نیز به ارمغان می‌آورند، به گونه‌ای که هم‌اکنون کالاهای ایرانی در جنوب عراق به راحتی یافت می‌شوند. شهر مرزی مهران، یکی از مهم‌ترین نقاط ورود کالا به عراق است و حدود یک میلیارد دلار حجم معاملاتی بین دو کشور را داراست. این پیوندهای تجاری بین ایرانیان و به ویژه تاجران بازاری؛ جامعه‌‌ای که به طور سنتی مربوط به رهبران مذهبی سنتی تهران است، از علل قطعی ثبات در جنوب عراق است. مشروعیت جنگ ایران و عراق، ملی‌گرایی عراقی و به ویژه تفاوت‌های قومی بین اعراب و فارس‌ها به طور تاریخی، شکاف‌هایی بین ایران و عراق به وجود آورده است، اما نمی‌شود تأکید زیادی بر این فاکتورها کرد. زمانی که رهبر بزرگ مذهبی عراق، ایرانی بوده و رئیس قوه قضائیه ایران، عراقی است، خصومت‌های قومی به احتمال زیاد نمی‌تواند چندان مهم به شمار رود. هرچند قومیت باز هم مشکلی در روابط ایران و عراق است، با سقوط صدام و احیای قدرت شیعیان، می‌تواند زیر سایه روابط چند لایه جوامع شیعی دو کشور قرار گیرد.



شیعیان فرق مختلف دوازده امامی، علوی، اسلامی، زیدی و... هستند. درصدها برآوردی است و رقم‌های زیر یک میلیون، با میزان تقریبی ده هزار نفر و رقم‌های بالای یک میلیون نیز با میزان تقریبی صد هزار نفر، گرد شده‌اند.
منبع: داده‌های متعدد منابع دانشگاهی، دولتی و سازمان‌های غیردولتی خاورمیانه‌ای و غربی.

این روابط با دیدگاه‌های مشترکی که بین جامعه هر دو کشور وجود دارد و آن تهدید موجود از سوی سنی‌هاست، محکم‌تر می‌شود. به نظر نمی‌رسد هیچ چیزی بیشتر از خشونت و تداوم شورش‌های اهل سنت عراق، شیعیان این کشور را به ایران نزدیک‌تر کند، به ویژه زمانی که اعتماد عراقی‌ها به آمریکایی‌ها، به دلیل آن‌که نظامیان شیعه را محدود کرده و اعتماد بیشتری را به اهل سنت نشان دادند، در حال کاهش است.

بازتاب رزمایش پیامبر اعظم (ص) در خارج از ایران

آغاز دومین رزمایش پیامبر اعظم (ص) از سوی محافل سیاسی و رسانه‌ای خارجی با دیدگاه‌های مختلف دنبال می‌شود و گزارشهای متعددی در این زمینه طی ‪۲۴‬ ساعت گذشته، منتشر شده است.

رسانه‌های منطقه‌ای و عرب زبان اطمینان ایران توام با پیام مجدد دوستی به کشورهای منطقه را خاطر نشان کردند و گفتند هدف این مانور دشمنان ملت ایران و رژیم‌های مداخله‌گر برای بی‌ثباتی منطقه است.

این در حالیست که مقام‌های آمریکایی و رسانه‌های وابسته به پنتاگون تلاش دارند، این رزمایش را ضمن این که کم اهمیت جلوه دهند، سرزنش کرده و به مسایل مورد دلخواه خود از جمله روابط تهران - واشنگتن ربط دهند.

برخی از محافل خارجی در تحلیل‌های خود این رزمایش را به رزمایش اخیر آمریکا در منطقه خلیج فارس ، دشمنی اسراییل با کشورهای عرب و اسلامی و تلاش کشورهای اروپایی و آمریکایی برای تصویب قطعنامه‌ای علیه برنامه صلح آمیز هسته‌ای ایران ارتباط دادند.

اهم ارزیابی رسانه‌ها و منابع سیاسی منطقه‌ای و غربی از رزمایش سپاه اسلام به شرح زیر است:

* شبکه تلویزیونی الجزیره
-------------------------
شبکه خبری الجزیره قطر با اشاره به رزمایش سپاه پاسداران انقلاب اسلامی گفت: ایران در این‌باره به کشورهای خلیج فارس اطمینان داده و آنان را کشورهای دوست و همسایه خوانده و تاکید کرده است که هدف این مانورها صرفا دشمنان ایران و منطقه است .

این شبکه به نقل از برخی کارشناسان ابراز عقیده کرد که اعلام این موضوع دلیلی واضح و آشکار است که تهران عملا تصمیم خود را درباره چگونگی مدیریت مسایل مورد اختلاف خود با آمریکا به ویژه مسایل مربوط به پرونده هسته‌ای گرفته است.

این شبکه افزود: تنش در مقابل تنش و رزمایش بزرگتر در مقابل رزمایش ، از بیابان‌های شهر مذهبی قم با پرتاب چندین موشک بالستیک و مجهز به کلاهک‌های خوشه‌ای آغاز شده است و این رزمایش تا آب‌های خلیج فارس و دریای عمان با شرکت نیروهای زمینی، هوایی و دریایی گسترش دارد.

این شبکه به نقل از یک مقام نظامی افزود: امنیت منطقه خلیج فارس تفکیک ناپذیر است و ما با کشورهای همسایه، برادر و دوست هستیم و چنانچه قدرت‌های بیگانه به‌فکر تهدید امنیت ما بیفتند باید بدانند که نیروهای سپاه‌پاسداران و نیروهای بسیج، به منافع و مصالح آنان ضربه خواهند زد.

الجزیره گفت: این پیام هشداری به قدرت‌های خارجی و پیامی است که مضمونی بیش از این دارد.

یک کارشناس نظامی در این‌باره می‌گوید: این رزمایش دو پیام با خود به همراه دارد یکی خطاب به امت اسلامی و عربی است مبنی بر اینکه ایران یک کشور همسایه و دوست است و از این کشورها حمایت می‌کند و پیام دوم به آمریکا و رژیم صهیونیستی است که مبادا به فکر تجاوز بیفتند.

الجزیره در ادامه گفت: برخی ناظران رزمایش ایران را نوعی قدرت نمایی و برخی دیگر نیز آن را پاسخی به رزمایش اخیر آمریکا در آب‌های خلیج فارس می‌دانند، ولی ایرانی‌ها می‌گویند هر کس هرطور می‌خواهد برداشت کند، زیرا آنچه برای ما مهم است اینکه هر کسی که به فکر شرارت علیه ما بیفتد باید بداند که ما هر لحظه آماده مقابله با آنها هستیم.

* شبکه تلویزیونی العربیه
-------------------------
شبکه العربیه نیز پنجشنبه‌شب تاکید کرد، رزمایش پیامبر اعظم نشان می‌دهد ایران برای امنیت منطقه و کشورهای آن اهمیت قائل است.

العربیه نیز معتقد است پیام این رزمایش برای کشورهای منطقه دوستی و برادری است و برد موشک‌های ایرانی استفاده شده در رزمایش نیز نشان می‌دهد رژیم‌هایی از آن سوی آب‌ها در امنیت منطقه اخلال می‌کنند.

در همین حال العربیه گفت: سیاست حرکت به‌سوی تنش واژه غالب در گفت‌وگوی میان تهران و آمریکاست ولی این به معنای غلتیدن به سمت نوعی رویایی حتمی میان دو کشور نیست زیرا هر دو طرف این را درک می‌کنند که معادله ضرر و زیان هیچیک از آنان را استثنا نمی‌کند.

این شبکه خبری در ارزیابی رزمایش اخیر سپاه پاسداران گفت: موشک‌های "شهاب ‪ "۳‬و موشک‌های خوشه‌ای نوع "شهاب ‪ "۲‬ازجمله عناصر برجسته رزمایش عظیم سپاه پاسداران شامل نیروی هوایی، زمینی و دریایی بود.

العربیه افزود: این رزمایش که با نام پیامبر اعظم حضرت "محمد"(ص) برگزار می‌شود بیانگر استراتژی تازه سپاه پاسداران ایران مبنی اینکه به هرگونه حمله علیه این کشور، پاسخی دوربرد دریافت خواهد کرد، و به نیروهای بیگانه مستقر در خلیج فارس محدود نخواهد شد، بود.

العربیه به نقل از یک مقام نظامی ایران گفت: هدف از برگزاری رزمایش‌های نظامی ایران، آزمایش توانایی‌های نیروهای نظامی ایران در دفاع از امنیت مرزی است و این رزمایش‌ها در برنامه امسال قرار داشته ولی زودتر از زمان خود انجام شده است.

این شبکه افزود: این رزمایش همزمان با رزمایش نیروهای دفاع ملی یعنی بسیج در چند استان ایران بود.

* اظهارات رایس
--------------
اما، وزیر امور خارجه آمریکا که این روزها تلاش دارد به برنامه‌های ناموفق خود علیه برنامه هسته‌ای ایران جامعه عمل بپوشد، از موضوع تهدید با موضوع برخورد کرد.

"کاندولیزا رایس" روز پنجشنبه گفت که آزمایش‌های موشکی ایران تلاشی برای به نمایش گذاشتن قدرت خود برای جهانیان است.

وی در مصاحبه با یک ایستگاه رادیویی افزود که ایران می‌داند که محیط امنیتی در منطقه بگونه‌ای است که "اگر قرار باشد آنها واقعا کاری کنند،" بهای آن را خواهند پرداخت.

* وزارت خارجه آمریکا
--------------------
در همین حال، وزارت خارجه آمریکا در موضعی متفاوت با اظهارات رایس سعی کرد، رزمایش ایران را کم اهمیت جلوه دهد.

خبرگزاری فرانسه از واشنگتن گزارش داد که آمریکا تهران را به دلیل "قدرت نمایی" در نخستین آزمایش موشک‌های دوربرد خود (شهاب-‪ (۳‬سرزنش کرد.

"شان مک کورمک"، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا در تلاشی برای کم اهمیت جلوه دادن تاثیرات رزمایش پیامبر اعظم، گفت "من هیچ چیز خاصی در مورد اهمیت این تمرین‌ها نمی‌بینم."
مک کورمک در همین حال به تلاش‌های بی‌حاصل آمریکا علیه برنامه هسته‌ای ایران اعتراف کرد و گفت که کاندولیزا رایس وزیر خارجه آمریکا روز سه‌شنبه به همتاهای خود در چهار کشور بزرگ تلفن زده تا در مورد مذاکرات مربوط به تحریم ایران رایزنی کند و معاون ارشد وی نیز روز چهارشنبه با تلفن‌های بیشتر موضوع را پیگیری کرده‌است.

مک کورمک با این حال اذعان کرد که مذاکرات در سازمان ملل اغلب امری طولانی است.

* واکنش رژیم صهیونیستی
----------------------
رژیم صهیونیستی برخلاف موضع حامی اصلی خود یعنی دولت آمریکا در واکنش به رزمایش پیامبر اعظم ‪ ،۲‬سیاست همیشگی خود را بیان کرد و مدعی شد ایران یک خطر برای دنیا است.

خبرگزاری آمریکایی آسوشیتدپرس در پوشش اظهاران "بنیامین بن الیزر"، وزیر زیربنایی اسراییل این مطلب را منعکس کرد.

وی گفته‌است "ایران خط مستقیمی را به تبعیت از کره‌شمالی دنبال می‌کند." آسوشیتدپرس برای تکمیل خط خبری خود نوشت: عقیده بر این است که موشک شهاب ‪ ،۳‬که می‌تواند کلاهک هسته‌ای حمل کند و بردی برابر با ‪ ۱۲۴۲‬مایل دارد، بر اساس یک موشک کره‌شمالی ساخته شده‌است، گرچه ایران این را تکذیب می‌کند.

آسوشیتدپرس افزود: ایران امسال سه تمرین نظامی گسترده انجام داده است که اغلب از این رزمایش‌ها برای آزمایش سلاحهایی استفاده می‌کند که توسط صنایع نظامی‌اش ساخته شده‌اند.

* خبرگزاری بلومبرگ
------------------
شبکه خبری آمریکایی بلومبرگ نیز در گزارشی اعلام کرد که "ایران موشک های شهاب را که قادرند اسراییل را مورد حمله قرار دهند، آزمایش کرد." بلومبرگ به نقل از "دانکن لنکس " سردبیر مجله "سیستم‌های تسلیحات راهبردی جین" نوشت که این آزمایش تنها توانایی موشکی ایران را نشان می‌دهد.

این شبکه خبری در ایفا نقش خود در برنامه تبلیغی علیه رزمایش ایران، آن را به موضوع شورای امنیت نسبت داد.

به گزارش این شبکه آمریکایی ، مانور و آزمایش موشکی ایران در زمانی انجام گرفته که شورای امنیت قصد دارد آن کشور را بخاطر بی‌توجهی به ضرب‌الاجل سازمان ملل برای توقف غنی‌سازی اورانیوم، تحریم کند.

* رادیو بی‌بی‌سی
--------------
رادیو بی‌بی‌سی به قدرت بازدارندگی ایران اشاره کرد و گفت: نیروهای نظامی ایران از روز پنجشنبه، قابلیت‌های پدافندی و ظرفیت‌های تهاجمی خود را در عملیاتی به نام "رزمایش پیامبر اعظم ‪ "۲‬به نمایش گذاشتند.

بی‌بی‌سی در گزارش خود تلاش کرد برگزاری این رزمایش را به رزمایش دریایی اخیر آمریکا و تعدادی از کشورهای عضو گروه غیررسمی موسوم به "پیشگیری از گسترش سلاحهای کشتار جمعی" موسوم به "پی اس آی" در آبهای خلیج فارس ربط دهد.

رادیو دولتی لندن گفت: دولت جمهوری اسلامی ایران انجام حرکات نظامی نیروهای غیرمحلی در نزدیکی سواحل خود را "تحریک‌آمیز" و اقدامی علیه امنیت و منافع خود می‌بیند.

این رادیو ابراز عقیده کرد: از این لحاظ رزمایش‌های جداگانه و همزمان آمریکا و تعدادی از کشورهای عضو پی اس آی درآبهای بحرین و همچنین رزمایش نظامی ایران موسوم به"پیامبر اعظم ‪ "۲‬را می‌باید عملیاتی در جهت نمایش متقابل قدرت تلقی کرد.

خبرگزاری‌های فرانسه و رویترز و شبکه تلویزیونی فاکس نیوز و مطبوعات آمریکا و برخی کشورهای اروپایی نیز روز جمعه در گزارشهایی رزمایش پیامبر اعظم -‪ ۲‬را منعکس کردند و شلیک ‪ ۱۵‬نوع مختلف موشک را در نخستین روز آن به عنوان "قدرت دفاعی ایران" مورد توجه قرار دادند.